Blog Image

Plattegrond van de werkelijkheid

Over

Filosofie, opinie, kunst, wetenschappen, literatuur, politiek, ideologie.

Alain Badiou wordt 79

Filosofie Posted on Mon, January 16, 2017 22:35:30

Op 17 januari
verjaart Alain Badiou; hij wordt 79. Hij is roman-, en toneelauteur,
wiskundige en wellicht de belangrijkste hedendaagse filosoof.. én
luid en duidelijk communist.

In zijn ogen is het
postmodernistisch, relativistisch gedreun niets meer dan het
theoretiseren van impotentie; een ideologie van de onmacht. Hij gaat
voor waarheid, absoluut nog wel!

Maar pas op, Badiou
is niet drammerig, zijn ontologie bijvoorbeeld werkt hij uit in
wiskundige termen.

Ik ga hier niet zijn
theorie uiteen zetten. Hoogstens wat opmerkelijke punten aangeven.

De waarheid is
absoluut en dwingend en helemaal niet democratisch (het is de
filosoof overigens die in deze het onderscheid duidelijk moet maken
tussen mening en waarheid).

De waarheid slaat
een gat; the end of the world as we know it. En al komt de waarheid
niet van buiten (immanent) en is ze ontologisch eerst; in de tijd
komt ze later. Ze moet gemaakt, geproduceerd, gerealiseerd worden en
pas dan blijkt ze ‘altijd’ al geweest te zijn (retroactief dus
eigenlijk). Kan na verliefd geworden zijn, het ooit nog dat je het
niet had geworden? Kan na Picasso, het cubisme ooit nog niet geweest
zijn? Kan je na Darwin te hebben begrepen, ooit nog creationist
worden? Na Freud, het onbewuste ontkennen?

Er zijn vier velden/
terreinen waar er waarheid kan zijn: de wetenschap, de politiek, de
liefde en de kunst. Op een of meerder van die terreinen ontstaat er
een radicale (immanente) breuk met de status quo: geen (nog geen)
revolutie, maar een evenement die mogelijkheden opent.

Het start een
waarheidsprocedure waaruit dan -als het goed gaat- de waarheid te
voorschijn komt (maar niet in die zin dat die waarheid daar al zat te
wachten om ontvouwd te worden; zoals gezegd: ze moet nog gemaakt
worden en zal dan pas blijken ‘altijd’ al geweest zijn).

De waarheid in de
politiek bijvoorbeeld, is alles behalve de democratie (het moet maar
dictatuur zijn als het nodig zou blijken, terreur desnoods), maar de
formele radicale democratie van de absolute gelijkheid, “waarvan de
naam Communisme is”.

Daarzonder (nl.: de
absolute gelijkheids-idee realiseren in de waarheidsprocedure van het
politieke) is geen emancipatorische politiek mogelijk; eigenlijk
zelfs geen politiek, want dat zou alleen maar particularistische
belangenverdediging zijn°.

Emancipatie is er
overigens alleen maar als die universeel is, als de uitgeslotene
ingesloten wordt, steeds weer, steeds opnieuw en verder
(procedureel).

De absoluut
atheïstische Badiou ziet het communistisch idee al bij de
slavenopstand van Spartacus en het universalisme bij de kerkvader
Paulus. Het was Paulus die het water in wijn veranderde (geen gezeik,
iedereen rijk; iedereen wijn!), de lokale sectaire christelijke
boodschap universaliseerde.

Als je in Badious
ogen bij het evenement van een breuk kunt spreken, dan niet als het
over revolutie gaat. Dat is geen irrationele uitbarsting, maar een
rationele gevolgtrekking: het ingaan en realiseren van de
mogelijkheden die met die breuk zijn ontstaan.

Bij het ontstaan en
verloop van een waarheidsprocedure is het bovendien kwestie van
positie kiezen: als een reactionair de mogelijkheden ontkennen alsof
je het duveltje weer in z’n doosje zou kunnen krijgen, of
revolutionair subject worden (met nadruk op worden gedurende die
procedure) en de mogelijkheden helpen uitwerken. Maar ‘kiezen’ is
wat slecht uitgedrukt. Aangezien de dwingendheid van de waarheid, is
het eerder een kwestie van zich ernaar te schikken. Het kieselement
zit hem ergens in de tijdruimte tussen het evenement en de waarheid
die ‘altijd’ al geweest zal zijn, retroactief en retroactief zal
die tijdruimte dus ook niet hebben bestaan…

Badious ontologie
(zijnsleer) is wiskundig, gebaseerd op de verzamelingenleer met name.
Zoals de verzameling van alle verzamelingen niet kan bestaan omdat
die zichzelf ook zou moeten bevatten en je dus met nog een grotere
verzameling zou moeten afkomen, die zichzelf ook weer zou moeten
bevatten zodat je met een nog grotere verzameling zou moeten afkomen
die, etc…, zo kan het Alles (het Al) niet bestaan, maar het is wel
oneindig want er is altijd nog een grotere verzameling mogelijk (die
echter ook weer niet Alles zou omvatten etc…). Hij spreekt van het
niet-Alles. Vandaar komt dus het idee van de procedurele aard van de
waarheid, ondanks het absolute karakter ervan; de procedure is altijd
gaande…

Vandaar ook zijn
dialectische benadering van elke situatie (de situatie waarin we
zitten, waar het evenement kan plaatsvinden), die laat zich kennen
door hetgeen het uitsluit, dat echter altijd ingesloten is in de
situatie (het is er onderdeel van, het is er een van de kenmerken
van). Denk bijvoorbeeld aan het kastensysteem; dat moet per definitie
een groep van paria’s hebben die ervan uitgesloten zijn.

Noot:

° Merk op dat dat
de situatie is waarin we ons bevinden: die van het particularistische
belangenverdediging in een status quo; geen politieke maar een
post-politieke (en tevens pre-politieke) situatie vol post-truths en
meningen…



Martin Luther King

Filosofische Praktijk Posted on Mon, January 16, 2017 16:17:00

Op de derde maandag van januari is het in de VS Martin Luther King-dag. Dat is dit jaar dus op 16 januari, een dag na z’n geboortedag (15 januari 1929; hij werd op 4 april 1968 vermoord.) Hij was burgerrechten-activist. In 1964 kreeg hij de Nobelprijs voor de Vrede.

Hij wordt voorgesteld als gematigd. Dat is ten onrechte. Hij was behoorlijk radicaal (wat iets helemaal anders is dan extremist) en antikapitalist. Naarmate hij ouder werd, verharde hij zijn standpunten.

Enkele citaten omdat te staven:

“The evils of capitalism are as real as the evils of militarism and evils of racism.”

— Southern Christian Leadership Conference speech, 1967

9.
“First, I must confess that over the past few years I have been gravely
disappointed with the white moderate. I have almost reached the
regrettable conclusion that the Negro’s great stumbling block in his
stride toward freedom is not the White Citizen’s Counciler or the Ku
Klux Klanner, but the white moderate, who is more devoted to “order”
than to justice; who prefers a negative peace which is the absence of
tension to a positive peace which is the presence of justice; who
constantly says: “I agree with you in the goal you seek, but I cannot
agree with your methods of direct action”; who paternalistically
believes he can set the timetable for another man’s freedom; who lives
by a mythical concept of time and who constantly advises the Negro to
wait for a “more convenient season.” Shallow understanding from people
of good will is more frustrating than absolute misunderstanding from
people of ill will. Lukewarm acceptance is much more bewildering than
outright rejection.”

Letter From a Birmingham Jail, 1963



Don Quichot

Poëzie Posted on Mon, January 16, 2017 14:00:50

Op 16 januari 1605
verschijnt het boek ‘Don Quichot’ (Don Quijote) van Cervantes. Het is
eigenlijk niet het verhaal van een man die windmolens bevecht etc…
De roman is wel een parodie op ridder- en heiligenverhalen, maar
voert alleen een personage op, een 100%-personage: een figuur die
helemaal binnen het boek valt. Dat is de grootste verdienste van het
boek. Er wordt niet ‘naar iets’ verwezen, het verwijst alleen
naar zichzelf.


Dat kwam en komt
vaker voor in de schilderkunst: dat er helemaal niets ‘achter zit’
(behalve de muur waaraan het schilderij hangt).

Ander iconisch
literair werk dat dat ook heeft zijn de werken van De Sade: het is
louter boek, ondanks hetgeen je er van maakt in je fantasie…

Hoedanook, dat
procédé -en Don Quichot, dus eigenlijk- is m.i. één van de
fundamenten van de Europese cultuur. Dat en het Gregoriaans, het
onderbrengen van de muziek in één geheel.

Op de foto: Jacques Brel als Don Quichot (L’homme de la Mancha)



De drooglegging en het links gedachtegoed.

Filosofische Praktijk Posted on Mon, January 16, 2017 13:16:57

16 januari is de
dubbele verjaardag van de ‘drooglegging’ in de VS: in 1919 werd
het aangenomen om precies een jaar later in voege te treden. Het gaat
over een totaal alcoholverbod: aanmaak,verhandelen en consumptie, het
werd allemaal verboden. En het maakte de maffia groot; zoals de
huidige ‘war on drugs’ in de verste verte niet de
volksgezondheid, maar de misdaad ten goede komt.

De Amerikaanse
drooglegging die duurde tot 1933, was niet de eerste en zeker niet de
enige in zijn soort. In China had je al zo’n verbod tijdens
bepaalde periodes binnende Xia-dynastie (ongeveer 2700 tot 1600 voor
Christus). Het gaf wellicht een boost aan de Chinese thee-cultuur.
Koken -net zoals alcoholiseren- is een manier om je ervan te
verzekeren dat het water dat je binnenkrijgt, je niet ziek maakt met
allerlei bacteriën en onzuiverheden.

En tussen 1910-1930
ongeveer, waren er minder of meer strenge vormen van
‘droogleggingen’ in Canada, de Faroer, Ijsland, Noorwegen,
Finland,…

In België hadden we
vanaf 1919 de ‘Wet Vandervelde’. Deze wet werd door de
roomsblauwe regering Martens-Verhofstadt in 1983 afgeschaft, uit
economische -als liberaal-vrijheidslievende maatregel vermomde-
overwegingen°.

Onze wet werd dus
ingevoerd door Emile Vandervelde, de Socialistische (BWP) Minister
van Justitie in de regering van de katholieke premier De Broqueville.
Ze bepaalde dat café’s geen sterke drank meer mochten verkopen en
elders was de verkoopshoeveelheid MINSTENS twee liter per keer. Armen
zouden nooit genoeg geld hebben om dat soort hoeveelheden te kunnen
kopen. Wellicht heeft deze maatregel de Belgische biercultuur
(onlangs uitgeroepen tot Unesco-werelderfgoed) in de hand gewerkt.

Maar het is even
waarschijnlijk dat het idee was om de tegenstanders van een
loonsverhoging voor de arbeiders, de argumenten uit de handen te
slaan. ‘Loonsverhoging zou toch alleen maar gebruikt worden voor
nog meer drankmisbruik’, zo hadden de werkgevers bedacht: ‘en de
arbeiders waren sowieso al half zat tijdens hun werkuren; zeker op
maandagmorgen…’

Als sterke drank
(quasi-) verboden was, dan zouden de arme -veelal mannelijke-
arbeiders alleszins niet meer kunnen zeggen dat het van de dorst was
dat ze te veel hadden gedronken; de hoeveelheid vocht dat ze
binnenkregen met een pint of twee zou hebben volstaan. En waren ze
toch oetjepoepeloere-zat geworden dan zou de hoeveelheid vocht dat
daartoe nodig was geweest er langs strot en anderzijds wel weer
uitkomen zijn, op zulk een wijze dat hun vrouw hen wel zou
berispen….Weg argument dat een loonsverhoging aan den drank
verloren zou zijn geweest.

Historisch onderzoek
wijst echter uit dat, ondanks de hardnekkige overtuigingen, er ook in
die tijd eigenlijk maar een heel klein deel van het huishoudgeld
besteed werd aan ‘drinkgeld’. Onderzoek van de
huishoud-boekhoudingsschriftjes die de vrouwen bijhielden, toont dat
aan.

Maar een beperking
van de beschikbaarheid van alcohol had de arbeiderszaak gediend. Er
kwam loonsverhoging.

In de Scandinavische
landen speelde wat anders: een verbod (of beperking) op vereniging en
dus op de vorming van de arbeidersorganisatie. Verenigen mocht men
zich alleen op godsdienstige gronden of ‘ter verheffing’ van de
‘onverhoffenen’… En anti alcohol-organisaties, een dergelijk
schoon doel be-ogend, bleken dus te kunnen en werden algauw
crypto-vakbondsorganisties… Ter illustratie zijnde, overigens: ook
bij ons kregen arbeiders-kaartclubs, -fanfares, -wielertoeristenclubs
en even-gelijke zuipexcuus-verenigingen namen die verwezen naar
‘verheffing’, ‘vooruit’ en andere ‘eer en glorieën van het
brave leven dat daarzonder den arbeider zou zijn onthouden’…
Deze geschiedenis verklaart m.i. veel m.b.t. de compleet hypocriete
ingesteldheid die die je bij linkse organisaties in Scandinavië
(Finland uitgezonderd) kunt ervaren als het over een pintje tijdens
de vergadering gaat: taboe; maar zat worden ze nog sneller dan hun
schaduw, achteraf…

Moraal van het
verhaal? De kapitalist, die disciplineert de arbeider in functie van
de disciplinering, de volksgezondheid en de verheffing -ondanks de
evidentie dat het volksgezondheid noch verheffing dient; maar wel
ondanks-ondanks (t.t.z.: hij gelooft zelf van wel). En de arbeider,
die drinkt er desondanks nog een, al was het maar om zich aan de toog
te kunnen beklagen over het feit dat hij uiteindelijk de
disciplinering niet dialectisch genegeerd krijgt maar de maffia de
boel wel heeft overgenomen….

Noot.

° Konden ze nu
stellen dat het toegelaten is, maar er een vergunning nodig is om
sterke drank te verkopen op café, die… de staatskas spijst.